|
Kandaki kolesterolün yüksek olması kalp
hastalıklarına yol açan faktörler arasında en önemlisi. Yüksek kolesterol
düzeyine sahip bireylerde kalp hastalığı gelişir ve kalp krizi riskleri
artar.
Kalp sağlığını etkileyen beslenme faktörleri; aldığımız yağın miktarı
ve yağın yapısını oluşturan yağ asitleri arasındaki dengesizlik,
yağın kullanılış biçimi, diyetin antioksidan içeriği ve beslenmeyle
alınan kolesterol miktarını içerir.
Kolesterol neden vücudumuz için önemlidir?
Kan kolesterolü düzeyindeki değişiklikler kalp hastalığının oluşmasında
önemli rol oynar. Kandaki kolesterolün yüksek olması kalp hastalıklarına
yol açan faktörler arasında en önemlisidir. Yüksek kolesterol düzeyine
sahip bireylerde kalp hastalığı gelişir ve kalp krizi riskleri artar.
Amerika Birleşik Devletleri’nde kadın ve erkeklerin ölüm nedenlerinin
başında kalp hastalıkları olduğu belirtilmiştir. Her yıl bir milyondan
fazla Amerikalı kalp krizi geçirmekte, yaklaşık yarım milyon kişi
kalp hastalıklarına bağlı olarak ölmektedir.
Yüksek kolesterol nasıl kalp hastalığı yapar?
Kandaki kolesterol miktarınızda artış olursa, arter adı verilen damarlarınızın
duvarına fazla olan kolesterolleriniz birikir. Damarın iç duvarında
biriken kolesterol, damar içi kan akışkanlığını yavaşlatır ve kalp
ritminde azalma hatta kalbin bloke olmasına neden olur. Bilindiği
gibi kanla kalbe oksijen taşınır. Kalbiniz oksijen ve kan hacmi açısından
yetersizse göğüs çevresinde bir ağrı belirir. Bu durum uzun süre
devam ederse sonuçta kalp krizi ortaya çıkar.
Kolesterol düzeyinizin sayısal değeri sizin için ne ifade eder? 20
yaş ve üzerindeki herkesin en az beş yılda bir kolesterol değerlerini
ölçtürmesi gerekir. En iyi değer kolesterollerin kanda “lipoprotein
profili” olarak belirlenmesi. Bu testin ideal sonuç verebilmesi için
9-12 saat önceden açken yapılması gerekir. Bu test bize aşağıdaki
parametreler hakkında bilgi verir.
- Total kolesterol
- LDL (kötü) kolesterol: Arterlerde birikip damarlardaki hasarı
artıran kolesterol
- HDL (iyi) kolesterol: Arterlerde birikintiyi temizlemeye çalışıp
damarın sağlığını koruyan kolesterol
- Trigliseritler: Kandaki yağın farklı bir formu
Aşağıdaki tabloda kolesterolünüzü yorumlayabilmenize yardımcı
kategorilendirmeyi göreceksiniz.
- Kolesterol düzeyleri her desilitre kanda kolesterolün miligram
değerinden ölçüsünü belirler.
Trigliseritler de kolesterol gibi kalp hastalıklarının oluşmasına
neden olabilir. Trigliseritlerin kanda 150 mg/dL altında olması
önerilir. 150-199 mg/dL arasında trigliserit değeri sınırda yüksek,
200 mg/dL ve üzerine ise bazı bireylerde tedaviye ihtiyaç duyulacak
kadar yüksek değer denilir.
Kolesterol düzeyi nelerden etkilenir?
Kolesterol düzeyini etkileyen birçok faktör bulunur. Bu etkenleri
iki grupta toplayabiliriz.
1. Bireyin kendisine bağlı etkenler
- Diyet: Kolesterol içeren besinler ve doymuş yağ tüketimiyle
kanda kolesterol düzeyi artar. Kandaki kolesterol düzeyinin artmasında
besinlerin içerisindeki kolesterol miktarı etkendir, ancak doymuş
yağlar başlı başına etki gösterebilir. Biliyoruz ki; diyetinizde
doymuş yağ ve kolesterol miktarını azaltırsanız kan kolesterol
düzeyiniz de düşer.
- Vücut ağırlığı: Hafif şişman ve şişman olmak kalp hastalıkları
açısından risk faktörü. Kilonuz arttıkça kan kolesterol düzeyinde
de artış olur. Kilo kaybetmeye başladığınızda kan total kolesterol,
LDL (kötü) kolesterol ve trigliserit düzeyinde azalma, HDL (iyi)
kolesterol düzeyinde ise artış gözlenir.
- Fiziksel aktivite: Fiziksel aktivite eksikliği kalp hastalıkları
açısından risk faktörü. Düzenli fiziksel aktivitede bulunursanız
kan LDL (kötü) kolesterol düzeyinde azalma, HDL (iyi) kolesterol
düzeyinde artış sağlarsınız. Egzersizle de kilo kaybetmiş olursunuz.
Her gün mutlaka 45 dakika ya da daha uzun süre fiziksel aktivitede
bulunmanız gerekir.
2. Bireyin kendisine bağlı olmayan etmenler
- Yaş ve cinsiyet: Kadın ve erkekler yaşlandıkça kan kolesterolü
düzeylerinde artış gözlenir. Menopoz öncesi kadınlarda aynı yaştaki
erkeklere göre total kolesterol düzeyi düşerken, menopoz sonrasında
kadınların LDL (kötü) kolesterol düzeyinde artış olduğu bildirilmiştir.
- Kalıtım: Genetik olarak vücudunuzun ne kadar kolesterol üreteceği
şifrelendirilmiştir. Kan kolesterol düzeyiniz yüksekse ailenin
diğer fertlerinin de kolesterol profilinin değerlendirilmesi
gerekir. Çünkü ailesel kan kolesterolü yüksekliği bazen genetik
olarak geçişli olabilir.
Yüksek kolesterol tedavisi nasıl olmalı?
Kolesterol düşürücü tedavinin anlamı mümkün olduğunca LDL (kötü)
kolesterol miktarında azaltma yapmak anlamına gelir. Hedef sınırlarda
LDL (kötü) kolesterol düzeyine sahip olduğunuz takdirde kalp
hastalıkları riskini azaltmış olursunuz.
Yaşam boyu iyileştirici değişiklik (Therapeutic Lifestyle Changes
-TLC): Bu tedavi şekli, kilonun normal sınırlarda devamlılığını
sağlamayı, düzenli fiziksel aktivitede bulunmayı ve kolesterol
düşürücü diyetle yaşamayı içerir. Kolesterol düşürmede ve normal
sınırlar içinde devamlılığın sağlanmasında en etkin ve zararı
olmayan yöntemdir. İkincisi ise ilaç tedavisidir. Bilinmesi gereken
en önemli nokta, kolesterolü yüksek her bireyin hemen ilaca başlamak
zorunda olmadığı. İlaca başlamak için kolesterol ve türevlerinin
ilaca başlayacak kadar yüksek düzeyde olması gerekir. Diyet tedavisine
cevap verememiş bireylerdeyse uygun zamanı belirlemek şart.
Kan kolesterol düzeyinizi düşürmek için “Yaşam boyu iyileştirici
değişiklik” nasıl olmalı?
Kandaki LDL (kötü) kolesterol düzeyinde düşüşü sağlayan yaşam
boyu iyileştirici değişiklik aslında aşağıdaki önemli stratejileri
içine alan bir tedavi biçimi. Bu stratejilerin hepsini kontrol
altına alırsanız sağlıklı bir kalbe sahip olursunuz.
1. Yaşam boyu iyileştirici diyet: Bu diyetin anlamı, öğünlerinizde
daha az doymuş yağ ve diyet kolesterolü tüketmek. Bu diyeti planlarken
günde 200 mg’ın altında kolesterol, toplam enerjinin de yüzde
7’nin altında doymuş yağ içermesine dikkat etmek gerekir. Diyeti
uygularken sağlığınıza uygun kiloda olmalı ya da kilo almaktan
korunmalısınız. Birinci aşamada düşük doymuş yağlı ve kolesterollü
diyet altında kan LDL (kötü) kolesterol düzeyiniz düşmemişse,
diyetin çözünür diyet lifi miktarı artırılır. Çeşitli endüstriyel
besinler bitkisel stanolleri ve sterolleri içerebilir. Örneğin
kolesterol düşürücü margarin veya salata sosları vb... Bunların
beslenmeye eklenmesiyle LDL (kötü) kolesterol üzerinde daha güçlü
düşürücü etki sağlamış olursunuz.
2. Vücut ağırlığı denetimi: Bel/kalça oranınız artmışsa, kilo
fazlalığınız varsa, biyokimyasal değerlendirmenizde HDL (iyi)
kolesterol ve trigliserit düzeyiniz düşükse kilo vermeniz LDL
(kötü) kolesterolünüzün düşmesine yardımcı olur.
3. Fiziksel aktivite: Her gün en az 30 dakika fiziksel aktivitede
bulunmak gerekir. Yapacağınız fiziksel aktivitenin türü ne olursa
olsun; HDL (iyi) kolesterol düzeyinde artışa, LDL (kötü) kolesterol
düzeyinde azalmaya yardımcı olur.
DİYET ÖRNEĞİ
Kahvaltı:
1-2 dilim az yağlı peynir
1 tatlı kaşığı marmelat
3-4 adet yeşil zeytin
1 dilim çavdar ekmek
1/2 adet portakal
domates dilimleri
Öğle:
1 küçük tabak sebze yemeği
3 yemek kaşığı bulgur pilavı
1 kase az yağlı yoğurt
1-2 dilim kepekli ekmek
salata (az yağlı)
İkindi:
1 adet meyve
Akşam:
2 köfte kadar et (tavuk, balık, kırmızı et, hindi)
1 küçük tabak sebze yemeği
1/2 kase yoğurt
1-2 dilim tahıllı ekmek
salata (az yağlı)
- Günde 2 adet taze ceviz yiyin
- Haftada en az iki kere 1 levrek kadar balık tüketin
- Yemek ve salatalarda zeytinyağı ya da soya yağı kullanın
- Haftada 3-4 kere kuru baklagillerden tüketin
- Bulgur kolesterolün düşmesinde yardımcı olabilecek en faydalı
tahıldır
- Meyve olarak tercihiniz turunçgiller (portakal, limon suyu,
greyfurt vb...) olsun
- Diğer meyveleri kabuklu tüketin
- Değişik renkte, mevsime uygun sebzeleri tercih edin
- Makarna, pirinç ve kepekli ya da esmer ekmek
- Her gün 45 dakika yürüyüş ya da egzersiz
- Az yağlı süt, peynir ve yoğurt satın alın
- Çiğ sebzeleri serbest yiyerek kolesterolünüzü daha kolay düşürürsünüz
|
|
